SBS’nin yerine getirilen Temel Eğitimden Ortaöğretime Geçiş (TEOG) sisteminin ilk ortak sınavları tamamlandı. 1.290.317 ortaokul 8. sınıf öğrencisi Matematik, Fen ve Teknoloji, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi, Türkçe, Yabancı Dil, İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük olmak üzere altı dersten 20’şer soruluk sınavlara girdi. Sınavlar arasında öğrencileri en çok zorlayan din kültürü ve ahlak bilgisi ile fen bilgisi sınavı oldu.

Genel kanı birden çok sınavın öğrenciler üzerindeki kaygıyı ve stresi artırabileceği yönündeydi, ancak yaşanan süreç bunu doğrulamadı. Kendi okullarında sınav olmak çocukları rahatlattı. Tanıdık yüz görmek güven duygusunu ve rahatlamayı sağladı ve sınav stresini de beklenenden daha çok azalttı.

Ayrıca sınavın güvenliği konusunda da pek çok kesimin ve velilerin kuşkuları vardı. Sınavın Türkiye’de olumlu hava koşullarının olduğu günlere denk gelmesi, sınavla ilgili herkesin işini kolaylaştırdı. Belli bölgelerde küçük sorunlar olsa da ilk kez denenmesine rağmen güvenlik açısından büyük sıkıntılar yaşanmadı.

Müfredat tüm ülkede aynı anda ve hızda yetiştirilebilir mi endişeleri de vardı ve bu önemliydi. İlk sınavlar için söylemek gerekirse, hemen hemen tüm derslerden ya bir ya da iki üniteden soru çıktığı için bu endişe de yersiz kaldı, okulların bazılarında tekrarlar bile yapıldığı görüldü.

Öğrencilerde sınav heyecanı ve sınav algısı çok değişmemekle beraber bu algıyı olumlulaştıracak güzel uygulamalar da oldu. Çocukların sınavlara kendi okullarında, sınıflarındaki sıra arkadaşlarıyla birlikte sınava girmeleri oldukça olumluydu. Sınavların ilk kez hafta sonu değil de hafta içi uygulanışı da normalleşme adına kaygı ve stresi azaltan bir etki sağladı.

Sonucu geleceğinizi ilgilendiren bir sıralama ve yerleştirme için kullanılacaksa sınavın önemi de artar, kaygı ve stres de. Sınava iddialı hazırlanan çocuklar için hazırlık süreci hiç değişmedi ama sınav anını kontrol etmek ve yanlış yaparsam korkusu da yanlışların doğruyu götürmemesi nedeniyle epey azaldı. Çocuklar yaşadıklarına ve hissettiklerine bakarlar. Bu nedenle çocukların ve velilerin, yanlışların doğruları götürmemesinden dolayı memnun olduğuklarını söylemek yanlış olmaz.

Müfredat dışı soru yok gibiydi. Zaman da fazlasıyla yeterliydi. Hemen hemen bir ya da iki konudan sınav olunması, sınavda çoktan seçmeli 20 soruya karşılık her soru için ortalama 2 dakika süre verilmesi güven artırıcı, pozitif uygulamalar olmuştur.

Türkçe ve matematik soruları önceki yılların bir benzeriydi. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi sorularından 4-5 tanesi bilgi ağırlıklı, ayırt edici nitelikte ve zordu. Bazı sorularda çeldiriciler güçlüydü ama öğrenciler yine de ortalama 30-35 dakikada bitirdiler. Erken çıkanlar da oldu.

Polislerin sınav salonlarında bulunmaması, olağan dışı hareketliliklerin yaşanmaması, kendi okuluna girerken üst aramalarının olmayışı, okul yöneticilerinin tanıdık olması,  geç kalma gibi dertlerinin olmaması da stresin azalmasına olumlu katkı sağladı.

Bu tür sınav uygulamaları tüm normalleşme çabalarına rağmen normalin dışına taşmaktan kurtulamazlar. Önemli olan mevcut düzen ve koşullar içerisinde çocukları ve velileri rahatlatabilmek. Bunun bu ilk ortak sınavda bir ölçüde başarıldığını söyleyebiliriz.

Ancak, bundan sonra bu sınavların bu kadar olumlu yönlerini görebilmek mümkün olabilir mi bilemiyorum. Özellikle İkinci dönem sınavları 28-29 Nisan’da yapılacak o dönemde hava koşulları, ulaşım, güvenlik, müfredatın yetiştirilmesi, sınav sorularının kapsamının genişlemesi, ayırt edici soruların sayısının artırılması ve soruların güçlük derecelerinin yığılmaları önleyebilmek için ayarlanması gibi faktörler önem kazanacak.

Bakanlığın tüm hazırlıklara rağmen; Matematik ile Fen ve Teknoloji sınavından birer soruyu iptal etmesi, diğer sınavlarda tartışmalı soruların olması, pilot uygulamalarda deneme sorularının içerisine gerçek soruların karışması ya da sınav salonlarına gönderilen sınavların karıştırılması gibi güvenlik duvarını aşan pek çok hatanın bir daha yaşanmaması mümkün olmalı.

MEB, sınavların normal okul sınavlarından biri olduğunu vurgulasa ve bu konuda ısrarla bunun okul sınavı olduğunu dile getirse de okulların tatil edilmesi, sınava hazırlanmak maksadıyla öğrencilerin son günler okula gitmeyişleri, müfredatın yetiştirilmesinin 4 iş gününün tatil edilmesi nedeniyle zorlaşacağı gibi endişeler de ikinci dönem yapılacak sınavların çocuklar ve anne babalar üzerindeki baskıyı artıracağını düşünüyorum.

Birinci ortak sınavların tamamlanması ile bundan sonra bakanlığın yapması gerekenler belli, yukarıda sözü edilen aksaklıkların bir daha yaşanmamasını sağlamak. Peki, çocuklar ve anne babalar neye dikkat etmeliler, öncelikle okul başarı puanını yükseltmek için okul derslerine ağırlık vermeli ve düzenli çalışmaya devam etmeliler.

İkinci dönem sınavları daha zor ve ayırt edici olabilme ihtiyacına karşı da Fen ve Anadolu liselerini düşünüyorlarsa okul başarı puanlarını yüksek tutmayı, kolejleri düşünüyorlarsa da (Özel Okullar Birliğinin teklifi doğrultusunda bir seçme yapılacaksa) matematik, Türkçe ve Fen sorularına olabildiğince tam yapmayı sağlayacak bir düzende çalışmaya başlamalılar.

Alpaslan Dartan
Terakki Vakfı Okulları Rehberlik Uzmanı
İstanbul Türk PDR Derneği Başkanı

Bu yıl Anadolu, Fen, Sosyal Bilimler, Anadolu Öğretmen, Anadolu İmam-Hatip, Anadolu Meslek-Teknik, Özel Fen, Özel liseler gibi liselere geçişte kullanılacak merkezi sınavlara,  1.100.000 öğrenci katılıyor. 8. sınıf öğrencileri yarın, Fen Teknoloji, Matematik, Türkçe, Yabancı Dil, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi, İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük derslerinin okul sınavlarına Milli Eğitim Bakanlığı denetiminde merkezi olarak girecekler.

Merkezi sınavların soruları kapsamı okul sınavlarından olduğu gibi sınava kadar o derslerde işlenmiş olan konulardan oluşuyor. Bu nedenle adayların sorular konusunda kaygılanmalarını gerektirecek bir durum yok.

Çocuklara;

Yanlış seçenekler doğru seçenekleri götürmediği için, emek verdikleri doğru soruların boşa gideceği kaygısı da oluşmayacak. Bu nedenle adaylar hiçbir soruyu bu nedenle boş bırakmamaya dikkat etmeliler.

30 Dakika ara da çok uzun

Her sınav arasında verilmesi planlanan 50 dakikalık aralar uzun diye 30 dakikaya indirildi. Ancak bu süre de adaylar için oldukça uzun. Çocukların kendi aralarında yapacakları konuşmaların, bir sonraki sınavdaki başarıyı olumsuz etkilemesi mümkün.  30 dakikalık aranın uzunluğu konsantrasyon sorununa da yol açabileceği için adaylar, mümkünse bir önceki sınavın değerlendirmesini hiç yapmasınlar ve dinlensinler.

İkinci dönem yapılacak sınavlarda sürenin bir ihtiyaç molası olacak süreye yani 10 dakikaya indirilmesi iyi olacaktır.

Öğrenciler sınavlara kendi okullarında gireceği için belge taşıma ya da belge kaybetme riski de yok. 8. sınıflar her gün geldikleri okullarına yine aynı soğukkanlılıkla gelmeli ve olabildiğince de sakin davranmalılar.

Sınavda her soru için verilen süre iki katına çıktı. Her derste bir soru için ortalama 1,5 dakika ayırmak ve geri kalan süreyi de tereddüt edilen sorulara tekrar dönüp kontrol etmek için kullanılabilir.

Kopya çekilmesini önlemek için sınavlar 2 ayrı formda oluşturulacak. Bu nedenle sorular karma olacak. Kolaydan zora doğru gitmeyecek, karışık olacak. Yapamadıkları soru olursa sonra dönmek üzere geçmeliler. Süre geri dönüşler için yeterli olacaktır.

Olası kötü geçen sınavlar için, bu dönem 5 sınavın, 2. Yarıyıl 6 sınavın daha olduğunu, eklenecek 6-7-8 yılsonu başarı puanlarının da olduğunu düşünerek çok da kaygılanmayın.

Sınava son bir iki gün kala hatırlatma notlarınız var ise onları gözden geçirin, stresli ve yorucu faaliyetlerden uzak durun ve olabildiğince dinlenmeye çalışın.

Sınav akşamı, çok yağlı ve ağır yemeklerden kaçının, iyi vakit geçirmeye çalışın, Sınav öncesi kaliteli uyku stresi azalttığı gibi dinlenmenizi sağlar, öğrendiklerinizi kalıcı hale getirir.

Sınav sabahı kahvaltıları sınavdaki performansı doğrudan etkilediğinden büyük önem taşır. Sabahları süt, yumurta, peynir gibi temel gıdaları tercih etmek kan şekerinizin düşmesi ya da yükselmesine engel olduğu gibi dikkat dağınıklığı ve konsantrasyon sorunu yaşamanıza da engel olur.

Sınav anı geldiğinde de heyecanınızı kontrol altına almaya çalışın, sınava odaklanmaya çalışın unutmayın ki yalnız değilsiniz sizin gibi bu sınavlara giren tüm çocuklar da aynı durumda, onlar da heyecanlı. Sorularla karşılaştığınızda da şıklardan önce soru metnini dikkatle okuyun sonra seçeneklere bakın, soru köklerini iyi anlayın, Altı çizili veya koyu yazılmış sözcüklere dikkat ediniz ve şıkların tamamını mutlaka okuyun. Bazı yanıtlar sorunun içinde gizlidir. Uzun soru da her zaman zor soru demek değildir unutmayın. Yanlış seçenekler doğru seçenekleri götürmediği için de hiçbir soruyu boş bırakmamaya dikkat edin.

Anne babalara;

Sınavlara hazırlık süreci, hem öğrenciler hem de anne baba açısından önemli ve zor bir dönemdir. Bu zorlu dönemde anne baba olarak çocuklarımıza verdiğimiz desteğin önemi büyüktür.

Sınavlar, ailelerin kendilerini de test etmeleri için önemli bir fırsattır. Bu dönemde sizlerin sınava yüklediğiniz anlam ve beklentileriniz çocuğunuzun kaygı düzeyini olumlu ya da olumsuz etkiler. Sınavlar geçicidir; ama süreçte yaşanacaklar çocuğunuz ile ilişkilerinizi kalıcı olarak etkileyebilir. Önemli olan aile içinde sağlıklı ilişkiler oluşturmak ve sürdürmektir.

Sınav az ya da çok kaygı yaratan bir durumdur unutmayın,

Sınav başarısı elbette ki planlanmış bir hedefe yönelmede önemli bir basamaktır; ancak hayattaki tek amaç değildir. Sınavın zamanlarında çocuklarda zihinsel ve duygusal süreçler açısından farklılıklar yaşanabilir. Biraz kaygı, uyarıcı etki  yapar ve sınava hazırlık sorumluluğunu artırır. Ancak aşırı kaygı, performansı olumsuz etkiler. Anne-babaların yaşayacağı telaş, panik ve tedirginlik çocuğunuzun odaklanmasını ve kaygılarını kontrol etmesini güçleştirebilir. Anne ve baba olarak bu süreçte daha sakin kalarak çocuğunuzun, kaygılarını sizinle paylaşmasına fırsat vermelisiniz.

İletişim kurmalı ve anlamaya çalışmalısınız,                                                                       ,

Sınav odaklı konuşmalar çocuklarda isteksizlik ya da tedirginlik yaratabileceğinden çocuğunuz ile sohbetlerinizin konusunun sınav ağırlıklı olmamasına özen gösteriniz. Eleştirel bir dil kullanmak yerine onu anladığınızı hissettirmek gerekir.

Çocuğunuza her durumda onun yanında olduğunuzu hissettirin,

Bir şekilde konu sınava geldiğinde çocuğunuzu rahatlatan bir tavır sergilemeniz, eski başarılarını hatırlatarak güven duygusunu pekiştirmeniz ve sınavın sonucu ne olursa olsun hep onun yanında olacağınızı hissettirmeniz, çocuğunuzun bu süreçle baş etmesini kolaylaştıracaktır.

Motive edin ve benlik algısını yüksek tutun.

Biz yetişkinler bazen çocuklarımızı motive etme yolunun net hedefler koymak ya da küçük cezalar vermek olduğunu düşünürüz. Ancak özellikle bu günlerde yapacağımız “Şu kadar netin altına düşmemelisin” ya da “Sınavlarda başarı gösteremezsen bütün emeklerimiz boşa çıkar, geleceğin mahvolur.” gibi söylemler çocuğunuzun kendisini değersiz ve başarısız olarak algılamasına, sınavlara yüksek bir kaygı ve mutsuzlukla girmesine neden olabilir. Çocuğunuzun yapamadıklarını değil yapabildiklerini öne çıkarmalısınız.

Çocukları başkalarıyla kıyaslamaktan kaçının,

Çocuğunuzu başkalarının yanında eleştirmeyiniz; arkadaşlarının, tanımadıkları yaşıtlarının veya kardeşlerinin performanslarıyla onunkini kıyaslamayınız ve onu yermeyiniz. Genelleme yapmadan hatalarını ve eksiklerini bulması için ona fırsat tanıyınız. Kıyaslamalar, ergenlik döneminde olan çocuğunuz için öfkeye ve güven kaybına neden olabilir. 

Alıştığınız düzeni bozmayın,

Çocuğunuz ile sınav öncesindeki zamanlarınızı rutininizin dışına çıkmadan ve yeni alışkanlıklar oluşturmadan geçirmeniz önemlidir. Yemeği, uykusu, dersleri ve sağlığı ile aşırı ilgilenerek çocuğunuzun üzerinde baskı oluşturmamalısınız.

Gözetmen öğretmenler ise kendi öğretmenleri dışındaki görevlendirilmiş iki öğretmenden oluşacak. Sınav anında bu gözetmenlerin sürekli dolaşması çocukların konsantrasyonlarını bozabileceği için sınav sorumlularının dikkatli davranmaları gerekmektedir.

Alpaslan Dartan
Terakki Vakfı Okulları Rehberlik Uzmanı
İstanbul Türk PDR Derneği Başkanı